Busbar, elektrik enerjisinin dağıtım ve taşınması için tasarlanmış prefabrik ve modüler bir sistemdir. Genel yapısı metal bir gövde içerisinde, standartlara uygun olarak alüminyum ya da bakır iletkenlerin izolasyon malzemeleri ve ortamları ile birleşmesinden oluşur.
Busbar sisteminde elektrik akımı, elektrik kablolarına ihtiyaç duyulmadan baralar vasıtasıyla iletilmektedir. Bakır ya da alüminyum iletken baraların koruyucu bir gövde içerisinde toplanmasıyla oluşturulan bir güç dağıtım yöntemi busbar (baralı dağıtım) sistemi olarak adlandırılır.
Busbar sistemleri; küçük işletmelerde, atölyelerde, sanayi tesislerinde,yüksek katlı binalarda,hastanelerde,alışveriş merkezlerinde,havaalanlarında elektrik iletimi ve dağıtımı için esnek çözümler sunmaktadır. Yüksek akımların (trafo-pano bağlantılarında, kolon hatlarında, fabrikaların iç enerji dağıtımında) taşınması çok kalın kesitli, birçok kablonun paralel bağlanması ile gerçekleştirilirdi.
Kabloları taşımak için kablo rafları ya da özel döşeme altı kablo kanalları inşa edilirdi. Kablo uçlarının soyulması, buatlara bağlanması gibi tüm işlemlerin uzmanlar denetiminde yapılması montaj ve işçilik maliyetini yükseltir, dolayısı ile montaj sürelerini de uzatırdı. Tesislerin işletmeye alınması gecikir ve çoğunlukla da programlanan zamanlarda işletmeye alınamazlardı.
Sonuçta; maliyeti yüksek, esnek olmayan, istenildiği anda ve istenildiği yerden akım alınamayan bir enerji dağıtım ve iletim sistemi kurulmuş olurdu.Daha sonraları alternatif olarak “bakır lamalar” ile enerji dağıtımı denendi.Bakır lamaların, akım taşıma kapasitelerinin yüksekliğine karşılık, imalatlarının uygulama anında yapılması, emniyetin zor sağlanması, istenildiğinde kolayca akımın alınamaması ve prefabrik olmaması gibi problemleri vardı.
A G. Enerji dağıtımında karşılaşılan bütün bu güçlüklere çözüm olarak “Modern Busbar Sistemleri” geliştirilmiştir. Standart ve modüler elemanlardan oluşan prefabrik Busbar sistemleri; elektrik iletim ve dağıtımına mükemmel çözümler getiren mühendislik ürünleridir.Uluslararası test belgeli Busbarlar, istenildiği anda genişleyebilme, değiştirilebilme, taşınabilme veya tekrar kullanılabilme özelliklerine sahiptir. Ayrıca busbar güzergahı boyunca istenilen noktalardan çıkış kutuları ile enerji almak, son derece kolay, ekonomik ve emniyetlidir.
İletkenler: Busbar sisteminde kullanılan alüminyum ya da bakır iletkenler tüp yapı boyunca ve ek noktalarında mutlaka kalay ile kaplanır.
İzolasyon: Kompakt Busbar sisteminde iletkenler, ilk katman “Epoksi Coating” ve daha sonra “Polyester Film (mayler)” ile izole edilirler.
Kompakt Busbar Sistemleri, tesislerde yatay veya dikey enerji dağıtımında ve iletiminde kullanılmaktadır (Plug-in veya bolt on-tip). Ayrıca tesis ve binaların, çıkış kutusu istenmeyen bölümlerinde sadece iletim amaçlı olarak da kullanılmaktadır. Hava izolasyonlu sistemlerde ise izolatörler iletkenleri birbirinden ayırır.
Busbar Sistemlerinin Avantajları:
Üstün Teknik Yapı: Busbar Sistemleri, alternatif kablolu dağıtım sistemlerine göre üstün yapıda teknolojik bir sistemdir.
Modüler Sistem ve Fonksiyonellik: Busbar Sistemleri, modüler yapıda, fonksiyonel ve esnek bir sistemdir. Binalarda ve fabrikalardaki değişikliklere kolayca çözüm sağlanır. Kablolu sistemler modüler değildir. İlk tesis edildiği şekilde kalır.
Minimum Gerilim Düşümü: Busbar sistemlerinin (R) direnç ve (X) empedans değerleri çok düşüktür. Sistemin endüktif reaktansı dahil olmak üzere tüm değerleri daha önceden hesaplandığı için gerilim düşümleri gerçeğe çok yakın olarak hesaplanabilir. Kompakt yapıdaki baralarda gerilim düşümü olabilecek minimum değerlerdedir.
Kısa Devre Dayanımı: Busbar sistemlerinin kısa devre dinamik dayanımları çok yüksektir. Bu yüzden çıkış yüklerinde oluşabilecek kısa devrelerden busbar hatlarının zarar görmesi mümkün değildir. Örneğin 3200A --> 120 kA
Yüksek Performans: Özellikle kompakt yapıdaki busbarlarda ısı transferi çok iyidir. Sistem yüksek performans sağlar.
Yangına Dayanım: Busbar sistemleri yangına dayanıklıdır. Dış gövdesi metal olduğu için kablo gibi yanıcı bir sistem değildir.
Halojen Free Özelliği ve Yanmazlık: Busbar sistemleri içerisindeki bileşenler halojen free (olası bir yangında zehirli gaz çıkartmayan) özelliktedir. Ayrıca olası bir yangın sırasında Busbar sistemi üzerindeki ekipmanlar hiçbir şekilde yangını taşımaz ve iletmezler.
Kolay Projelendirme: Busbar sistemlerinin projelendirmesi kolaydır ve çok hızlı bir şekilde tamamlanabilir. Kesin vaziyet planı belli olmadan, yaklaşık güçlerle doğruya çok yakın bir proje çıkartılıp, keşif hazırlanabilir.
Çözüm Esnekliği: Projedeki gruplar ve bölümler göz önüne alınarak, diversite ve eş zamanlılık faktörleri kullanılarak busbar sistemleri ile optimum sistem çözümü sağlanır. Kablolu sistemlerde esnekliği olmayan kısıtlı bir proje çözümü gerçekleştirilebilir.
Modern Görünüm: Busbar sistemleri kullanıldığı alanlara modern ve estetik bir görüntü verir. Busbar sistemli çözümler iyi uygulandığında kaliteli çözümler sunar.
Minimum Ebatlar: Busbar sistemleri minimum yer kaplar. Taşıdığı akım değerlerine göre boyutlar minimuma indirilmiştir. Yerden tasarruf sağlar.
Ana Pano Boyutları: Busbar sistemleri dağıtım amaçlı kullanıldığında pano boyutları ve sayıları azalır.
Plug-in Sistem: Busbar sisteminin enerjisi kesilmeden plug-in noktalarından enerji alınabilir. Böylece tesiste bir ekleme yada değişim halinde sisteme bağlı diğer yükler çalışmaya devam edebilirler.
Hızlı Montaj: Busbar sistemlerinin hızlı montajı ile işletmeler alternatif sistemlere göre ortalama % 50 daha kısa bir sürede devreye alınabilir. İş planlanan sürede tamamlanır.
Düşük Montaj Maliyeti: Busbar sistemlerinin montajı çok kolay ve hızlı yapılabildiği için tesis kurulumundaki işçilik ve montaj maliyetleri düşüktür.
Taşınabilir Sistem: Busbar sistemleri tesis içinde yer değiştirebilir yada başka bir tesise taşınabilir. Kablolu sistemlerin yeniden düzenlenmesi yada taşınması olanaksızdır yada yüksek maliyetli revizyonlar gerektirir.
Fiziksel Dayanımı: Busbar sistemlerinin gövdeleri metal olduğu için dışarıdan gelebilecek darbelere karşı dayanıklıdır.
Düşük Bakım Maliyeti: Busbar sistemleri minimum bakım gerektirir.
İşletme: Busbar sistemlerinin işletim maliyetleri çok düşüktür. Özellikle fonksiyonel kullanımı olan tesislerde elverişli bir alt yapı daima hazırdır.
Ekonomi: Busbar sistemlerinin genel olarak çok sayıda ekipmanın beslendiği yada büyük güçlerin uzak mesafelere taşındığı tesislerde, kablolu sistemler ile karşılaştırıldığında ekonomik çözümler sunar. Yatırım ve işletme maliyetlerinde önemli ölçüde tasarruf sağlanır.
Busbar Sistemleri Nerede Kullanılır?
Busbar sistemleri, trafo ya da alçak gerilim panosu gibi bir noktadan başlayarak bir tesis içerisindeki güzergah boyunca enerjinin taşınması ve akım alma noktalarından çıkış kutuları ile enerji alınarak tesis içerisindeki yüklerin beslenmesi için kullanılır.
Busbar sistemi farklı modüllerden oluşan prefabrik bir sistemdir. Tesislerin özelliğine göre seçilen;
- Standart ve ara boy busbarlar,
- Çıkış kutuları,
- Sağa, sola ve aşağı, yukarı dönüş elemanları,
- Trafo ve pano bağlantı elemanları,
- Ofset ve t bağlantı elemanları,
- Dilatasyon ve redüksiyon elemanları
gibi modülleri kullanılarak binaya uyumlu bir busbar tesisatı yapılması sağlanılır. Akım alma çıkış kutularından, SYK sigortalı yük kesici, MCB otomat veya kompakt şalter gibi alternatiflerle "Busbar Sistemleri"nin üzerinden enerji alınarak makine ya da bölüm panolarına besleme sağlanır.
Busbar Sisteminin Teknik Yapısı:
Busbar Sistemleri, IEC 60439-1/2 uluslararası standartları İle tanımlanmıştır. Busbar Sistemleri; iletkenler, izolasyon malzemeleri, dış gövde ve akım alma ünitelerinden oluşur. İletkenler, busbar sistemlerinde alüminyum (Al) ya da bakır (Cu) iletkenler kullanılır. Daha hafif ve ekonomik olması bakımından alüminyum iletkenli sistemler yaygın olarak tercih edilir. Bu durumda bakır iletkenli sistemlere karşı daha büyük kesitte alüminyum iletkenler kullanılır.
Kaplama Tekniği:
Ek geçiş dirençlerinin düşük olması, akım iletim ve soğuma performansının daha iyi olması ve korozyana karşı dayanımı bakımından iletkenler mutlak surette kalay ile kaplanılır. Ayrıca plug-in çıkış kontaklarında gümüş kaplama tekniği kullanılır.
İzolasyon Malzemeleri
Kompakt Busbar Grupları (800 A ve üzeri) iletkenler Epoxy Coating ya da Polypropilen ve Polyester Film malzeme katmanları ile izole edilir. Orta Grup Busbar Sistemleri (160-800 A arası) CTP izolatörler üzerinde hava aralıklı izolasyon sistemi ile izole edilir. Küçük grup busbar sistemlerinde (25-225 A arası) iletkenler izolatörler üzerine yerleştirilir ve polypropilen izolasyon katmanlar ile izole edilirler.
Dış Gövde
Busbar sistemlerinde kanalın dış gövdesi KX serisinde Extrude edilmiş Ral 7038 boyalı sertleştirilmiş Al profil gövde ya da KB serisinde nitelikli TS 822 standartlarında Galvanizli Sac malzemeden oluşur. Tercihe göre Galvanizli Sac üzeri Ral 7038 Epoksi Polyester Sınıfı elektrostatik boya ile boyanır.
Modüler Yapı Elemanları
Busbar sistemleri; 3 mt standart modüller, X ara boy modüller, besleme modülleri, sağa, sola ve aşağı, yukarı dönüş modülleri, T bağlantı elemanları, ofset ve kombine dönüşlü elemanlar, yatay ve dikey dilatasyon modülleri, trafo ve pano bağlantı modülleri ve flexible bağlantı elemanlarından oluşur.
Akım Alma Çıkış Kutuları
Busbar sistemleri üzerinden busbar akım gruplarına göre 25A den 630’e kadar Plug-in (enerji altında iken çıkış alabilme) yöntemi ile ve 160-1250 A arası bolt-on (enerjiyi keserek ek noktasından çıkış alabilme) yöntemi ile çıkış alınabilir. Çıkış Kutuları içerisine SYK Sigortalı Yük Kesici, WL Otomat ya da Kompakt Şalter monte edilerek beslenilen yükün koruması sağlanmış olunur.
Koruma Sınıfı
Busbar sistemleri IP 55 koruma sınıfına sahiptir.
Busbar Akım Grupları:
KX Grubu Kompakt Busbar Sistemleri:
800A - 6300 A arası akım kademelerinde AL veya CU iletkenli
KO Orta Grup Busbar Sistemleri:
160A - 800 A arası akım kademelerinde AL veya CU iletkenli
MK Mini Plug-in Busbar Sistemleri:
100A - 225 A arası akım kademelerinde AL veya CU iletkenli
KYS Busbar Sistemleri:
25A - 63 A arası akım kademelerinde CU iletkenli
