Karasal Sayısal Televizyon (DVB-T2) Ulusal Frekans Planı, frekans spektrumunda VHF III (174-216 MHz) bandında 5-10. Kanallar, UHF IV/V (470-790 MHz) bantlarında 21-60. kanallar kullanılarak yapılmıştır. Frekans planlama çalışmaları süresince kapsama ve enterferans simülasyonları ile nüfus analizlerini gerçekleştirilmiştir. Ayrıca frekans tahsis, tescil ve uluslararası koordinasyon hesaplamaları yapılmıştır.
Simülasyon ve analizler sırasında 25m çözünürlüklü DTED-2 Sayısal Arazi Yükseklik Haritası, 10 sınıflı arazi kullanım haritası (“clutter”) ve TÜİK’ten temin edilen 2010 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) veritabanı kullanılmıştır. Karasal sayısal yayıncılığı frekans planlamasında aşağıdaki parametreler kullanılmıştır:
Teknoloji: DVB-T2
Alış tipi: Taşınabilir bina içi alış (PI) ve taşınabilir bina dışı alış (PO)
İletim modu: 32k
Modülasyon tipi: 64-QAM
Kodlama oranı: 2/3
Pilot paterni: PP4
Güvenlik aralığı: 19/256
Arazi kullanım haritasında simülasyon sonucuna etki eden parametrelerin ayarlanması amacıyla çeşitli illerde (Ankara, İstanbul, Adana ve Trabzon) kapsamlı saha ölçümleri yapılmış ve ölçüm sonuçları ile simülasyon sonuçları karşılaştırmalı olarak incelenerek gerekli korelasyon analizleri yapılmıştır.
Çoklu Kanal (Multiplex Channel):
UHF bandında analog bir TV programını iletmek için kullanılan 8 MHz'lik (VHF’te 7 MHz’lik) bir kanaldan DVB-T2'de ortalama 11 adet PAL kalitesinde SD TV programı veya 3-4 adet HD TV programı yayınlanabilmektedir. Bu durumda artık her bir TV programı için bir kanaldan değil, 10-11 adet TV programı için bir kanaldan söz edilmektedir. Bu sebeple, DVB-T2'de her bir 8 MHz'lik kanala çoklu kanal denilmektedir.
Tek Frekans Ağı - SFN (Single Frequency Network):
Tek Frekans Ağı (SFN), ağ içindeki tüm vericilerin aynı yayın program içeriğini aynı frekans kanalından, aynı zamanda geniş kapsama alanlarına DVB-T2 servisi sağlamak amacıyla yayın yaptığı bir yayın ağıdır. Bu sistemde DVB-T2 sinyalinin vericilere uydu, fiber-optik, mikrodalga link gibi ortamlar kullanılarak ulaştırılması gerekmektedir. Sinyal kaynağı ile vericiler arasındaki transmisyon gecikmeleri ayarlanarak, SFN içindeki tüm vericilerin birbirleriyle (gecikme verilen vericiler hariç) eş-zamanlı olarak çalışması sağlanmalıdır. Planlamada kilitlenme metodu olarak en yakın vericiye ait sinyalin referans alındığı SFN yapısı kullanılmıştır.
Çoklu Frekans Ağı - MFN (Multi Frequency Network):
Analog planlamaya benzer yöntemle planlanan ve birbirinden bağımsız vericilerin oluşturduğu ağlardır. Bu ağlarda geniş alanların kapsanmasının istenmesi durumunda, birden fazla radyo frekans kanalına ihtiyaç duyulacaktır. Bu nedenle, idari ve coğrafi şartlardan dolayı SFN planlamasının uygulanamadığı yerlerde MFN planlama yapılmıştır.
- PLANLAMA PARAMETRELERİ:
Ülkemizde karasal sayısal televizyon yayıncılığı için DVB-T2 sistemi ve MPEG-4 sıkıştırma tekniği kabul edilmiş ve aşağıdaki kriterlere göre Türkiye Karasal Sayısal Televizyon Ulusal Frekans Planı hazırlanmıştır.
Alış Tipi: Taşınabilir bina içi alış (PI) ve taşınabilir bina dışı alış (PO) RRC-06 Anlaşmasının Sonuç Kararları gereğince; Sabit, Mobil ve Taşınabilir (bina içi veya bina dışı) olmak üzere üç tip alış mümkündür. Plan, 16 büyükşehir il merkezinde taşınabilir bina içi alış için ve diğer yerleşim yerlerinde taşınabilir bina dışı alış için hazırlanmış, RRC-06 bölgesel tahsis kanalları mümkün olduğunca o bölgede bir SFN oluşturacak şekilde kullanılmıştır. Ayrıca RRC-06 da olmayıp kullanılabilir durumdaki kanallar da dahil edilerek ilave kapasite ortaya çıkarılmıştır.
İletim Modu: 32k modunda; yararlı sinyal süresi 3584 μs olup, hem yüksek veri hızı hem de SFN’in verimli bir şekilde uygulanmasına olanak sağlar.
Güvenlik Aralığı: 19/256 (266 μs) Güvenlik aralığı, yararlı sembollere eklenen boşluk süresi olup, bu süre arttıkça gönderilen veri kapasitesi azalmakta, tersi durumda ise veri kapasitesi artmaktadır. Bu aralığın süresi doğrudan SFN ağının büyüklüğünü belirlemektedir. Güvenlik aralığı süreleri, yararlı sembol sürelerinin 1/4, 19/128, 1/8, 19/256, 1/16 1/32 ve 1/128 oranlarında olup, dünyada yaygın olarak 1/16 ve 19/256 değerleri tercih edilmektedir. Ülkemiz coğrafyasının özellikleri de göz önüne alınarak geniş alan SFN yapısına ve daha fazla bilgi taşımaya olanak verdiği için 19/256 (266 μs) güvenlik aralığı seçilerek kanal ataması yapılmıştır.
Kodlama Oranı: 2/3
Kodlama oranları 1/2, 3/5, 2/3, 3/4, 4/5 ve 5/6 olup bunlardan en iyi koruma 1/2 ile sağlanarak en az veri gönderilmekte; en az koruma ise 5/6 ile sağlanarak en fazla veri gönderilebilmektedir. Bu parametreler C/N (sinyal taşıyıcı-gürültü oranı) ile veri gönderme kapasitesini doğrudan etkilemektedir.
Modülasyon Tipi: 64-QAM DVB-T2 planlaması taşınabilir bina içi alış (PI) ve taşınabilir bina dışı alışa (PO) göre yapılmış olup, 16-QAM, 64-QAM ve 256-QAM arasından, her iki yayın alış tipi için uygun olan 64-QAM modülasyon tipi seçilmiştir.
Pilot Paterni: PP4 DVB-T2 sisteminde 8 farklı pilot paterni kullanılabilmektedir. Pilot sinyalleri veri içermeyen ancak kanal tahmini, kanal eşitlemesi veya senkronizasyon amaçlı olarak kullanılan kontrol sinyalleridir. Kanalın Doppler performansı, semboller-arası enterferans ve taşınabilir bina dışı alış dikkate alınarak pilot paterni PP4 seçilmiştir. Bu parametrelerle kanal iletim kapasitesi 27 Mbit/s olmaktadır. Türkiye Karasal Sayısal TV Frekans Planı'nda referans olarak alınan DVB-T2 parametreleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
İletim Modu - 32k
Güvenlik Aralığı - 19/256 (266 μs)
Kodlama Oranı - 2/3
Modülasyon Tipi - 64-QAM
Pilot paterni - PP4
Kanal Kapasitesi - 27 Mbit/s (Bu kapasite ile 3 HD ve 2 SD veya 11 SD yayın yapılabilecektir.)
- PLANLAMA KRİTERLERİ:
Sinyal Seviyesi:
Herhangi bir noktanın kapsanıp kapsanmadığı incelenirken;
(a) O noktadaki yapıcı etkide bulunan SFN vericilerinin meydana getirdiği toplam elektrik alan şiddeti değerinin, bu servis için belirlenen ve aşağıdaki tabloda tanımlanan "Minimum Medyan Eşdeğer Elektrik Alan Şiddeti" değerinden büyük olmasına,
(b) Bu noktadaki yapıcı etkide bulunan vericilerin oluşturduğu toplam elektrik alan şiddeti değeri ile aynı noktada enterferans etkisinde bulunan vericilerin meydana getirdiği toplam enterferans elektrik alan şiddeti değeri arasındaki farkın, bu servis için belirlenen koruma oranından büyük olmasına bakılmıştır.
Yukarıdaki tabloda sabit alış, taşınabilir bina dışı ve taşınabilir bina içi alış için minimum medyan elektrik alan şiddeti (Emed) değerleri karşılaştırma yapmak amacıyla verilmiştir. Anten Yükseklikleri: Karasal Sayısal Televizyon Ulusal Frekans Planında belirlenen anten yükseklikleri; 30m, 50m, 70m, 80m, 100m, 120m, 130m, 150m ve 250m’dir.
Verici Anten Kazancı: Karasal Sayısal Televizyon Ulusal Frekans Planında anten kazancı dipol antene göre 10 dB alınmıştır. Emisyon Noktaları: Karasal Sayısal Televizyon Ulusal Frekans Planında 947 emisyon noktası belirlenmiştir. Bunların verici güçlerine göre dağılımı aşağıdaki gibidir:
- 367 adet 5W – 12.5W arası verici
- 34 adet 14dBW verici (2.5W nominal)
- 153 adet 17dBW verici (5W nominal)
- 126 adet 20dBW verici (10W nominal)
- 54 adet 21dBW verici (12.5W nominal)
- 430 adet 20W - 100W arası verici
- 2 adet 23dBW verici (20W nominal)
- 158 adet 24dBW verici (25W nominal)
- 172 adet 27dBW verici (50W nominal)
- 98 adet 30dBW verici (100W nominal)
- 150 adet 100W üzeri verici
- 12 adet 33dBW verici (200W nominal)
- 24 adet 34dBW verici (250W nominal)
- 55 adet 37dBW verici (500W nominal)
- 33 adet 40 dBW verici (1000W nominal)
- 20 adet 43dBW verici (2000W nominal)
- 4 adet 46dBW verici (4000W nominal)
- 2 adet 47dBW verici (5000W nominal)
- BÖLGESEL RADYOKOMÜNİKASYON KONFERANSI (RRC-06)
Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) nezdinde yapılmış olan Anlaşmalardan Avrupa Yayın Sahasını içeren Stockholm-1961 Anlaşması (ST-61) ve Afrika Yayın Sahasını içeren Geneva-1989 Anlaşmasını (GE-89) revize etmek ve 174–230 MHz (VHF Bant III) ile 470–862 MHz (UHF Bant IV/V) frekans bantlarında 1. ve 3. frekans bölgeleri (İran İslam Cumhuriyeti dahil) için karasal sayısal yayıncılık frekans planlarının hazırlanması amacıyla Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) bünyesinde iki oturumda Bölgesel Radyokomünikasyon Konferansı gerçekleştirilmiştir. Konferansın ilk oturumu (RRC-04) 10-28 Mayıs 2004 tarihleri arasında ikinci oturumu ise 15 Mayıs-16 Haziran 2006 tarihleri arasında Cenevre/İSVİÇRE ’de yapılmıştır.
Konferansın birinci oturumunda, RRC-06’da kullanılacak planlama yazılımına temel olacak teknik kriter ve parametreler, RRC-06 Konferansına kadar geçen dönemde ülkelerin yapacakları ikili ya da çoklu koordinasyonlarda kullanacakları prosedürler belirlenmiştir. İkinci oturum RRC-06’da ise; VHF/UHF bantlarında bulunan yayın servisleri için 17 Haziran 2007’de yürürlüğe girecek yeni Anlaşma (RRC-06) hazırlanmış olup, Anlaşma hükümleri 17 Haziran 2006 tarihi itibariyle geçici olarak uygulanmaya başlanmıştır.
RRC-06 Anlaşmasının ekinde Analog Plan ile Sayısal Radyo (T-DAB) ve Televizyon (DVB-T) Planı olmak üzere iki plan yer almaktadır. Geçiş dönemi sonunda Anlaşma ekinde sadece sayısal plan yer alacak olup, geçiş dönemi 17 Haziran 2015’te sonlanacaktır. Konferansta, ülkeler sayısal taleplerini hem nokta tahsis olarak, hem de alan tahsisi olarak yapmışlardır. Sayısal taleplerimiz için Türkiye aşağıdaki şekilde görülen 96 alana bölünmüş ve konferans sonunda bu alanlara 826 adet TV frekans kanalı alan tahsisi gerçekleştirilmiştir.
Ancak 61-69. kanallar Ulusal Frekans Planında kullanılmadığı için bu sayı 713 e düşmüş fakat ilave kanallar bulunarak bu sayı mümkün olduğunca artırılmaya çalışılmıştır. Söz konusu frekansların belirtilen alanlardaki test noktalarında belli alan şiddetini aşmayacak şekilde nokta tahsis olarak SFN ve MFN şeklinde planlanması yapılmıştır. Planda belirlenen frekanslar konferans sonuçları dikkate alınarak yapılmış ve toplam olarak 780 SFN ve 7618 frekans tahsisi oluşturulmuştur.
DVB-T ve DVB-T2 Teknolojileri Nedir?
DVB-T (Digital Video Broadcasting — Terrestrial), karasal (anten üzerinden) sayısal televizyon yayıncılığı için geliştirilen bir teknolojidir. 1997 yılında ETSI (European Telecommunications Standards Institute) tarafından standardize edilmiştir. DVB-T, analog yayına kıyasla daha kaliteli görüntü ve ses sunarken, daha verimli spektrum kullanımı sağlar. MPEG-2 ve daha sonra MPEG-4 gibi sıkıştırma formatlarını kullanarak SD (Standart Çözünürlük) ve HD (Yüksek Çözünürlük) yayınları destekler.
DVB-T2 (Digital Video Broadcasting — Second Generation Terrestrial) ise DVB-T teknolojisinin geliştirilmiş ikinci neslidir. 2009 yılında tanıtılan DVB-T2, daha yüksek veri iletim kapasitesi, daha gelişmiş hata düzeltme teknikleri (LDPC ve BCH), mobil cihazlara daha iyi uyumluluk ve UHD (Ultra Yüksek Çözünürlük) gibi yeni nesil yayın ihtiyaçlarını destekler. DVB-T2, DVB-T’ye göre %50’ye kadar daha fazla spektrum verimliliği sunar.
Nasıl Kullanılır?
DVB-T veya DVB-T2 teknolojisiyle yapılan yayınlar, karasal vericiler aracılığıyla anten üzerinden iletilir. Bu sinyalleri alabilmek için kullanıcıların:
Uyumlu bir televizyon (DVB-T veya DVB-T2 destekli), Veya DVB-T2 destekleyen bir set üstü alıcı (STB), Ve bir karasal anten kullanmaları gerekir. DVB-T2, DVB-T ile geriye dönük uyumlu değildir. Yani yalnızca DVB-T destekleyen bir cihazla, DVB-T2 yayınlarını izlemek mümkün değildir. DVB-T2 Teknolojisinin Dünya Genelindeki Kullanımı DVB-T2, dünya çapında 70’ten fazla ülkede aktif olarak kullanılmaktadır. Bu ülkeler arasında Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarından pek çok ülke yer almaktadır. Kullanım detayları şöyledir:
Birleşik Krallık: DVB-T2’yi ilk kullanan ülkedir. 2009 yılında deneme yayınına başlanmış, 2010’da Freeview HD platformu üzerinden resmen yayına geçilmiştir.
Almanya: 2017’den itibaren DVB-T2 HD yayınına geçilmiştir. Yayınlar HEVC (H.265) kodlaması ile yapılmakta ve HD kalitededir.
İsveç: Kasım 2010’da DVB-T2’ye geçen ilk İskandinav ülkesidir. Ülke çapında UHD denemeleri yapılmıştır.
Polonya: 2022 yılında DVB-T2’ye geçiş sürecini tamamlamıştır.
Tayland: Güneydoğu Asya’da DVB-T2’yi ilk uygulayan ülkedir. 2014 yılında ülke çapında yayına geçilmiştir.
Afrika: Kenya, Nijerya, Uganda ve Namibya gibi ülkeler DVB-T2 üzerinden hem ücretsiz hem de ücretli yayınlara başlamıştır.
DVB-T2, aynı zamanda bazı bölgelerde mobil TV ve taşınabilir cihazlar için de kullanılmaktadır. DVB-T2’nin sunduğu yüksek bant genişliği, UHD (4K) yayınlara uygun altyapı oluşturur.
Türkiye’de DVB-T2 Kullanımı
Türkiye, 2012 yılında DVB-T2 teknolojisini ulusal yayın standardı olarak benimsemiştir. 2013 yılında TRT tarafından ve KULE A.Ş. aracılığıyla Ankara’da DVB-T2 deneme yayınlarına başlanmıştır. Bu yayınlar kapsamında 2 HD ve 5 SD kanal, 27 Mbps’lik bir multiplex üzerinden iletilmiştir. Ancak bu teknolojinin yaygınlaşması, çeşitli nedenlerle sınırlı kalmıştır:
Sınırlı Kullanımın Nedenleri:
İhale Süreçleri ve Hukuki Sorunlar:
2013 yılında RTÜK tarafından yapılan ulusal, bölgesel ve yerel yayın lisansı ihaleleri, çeşitli yayın kuruluşlarının açtığı davalar neticesinde iptal edilmiştir. Bu durum, sayısal karasal yayıncılığın önünü tıkamıştır.
Altyapı Yetersizliği:
DVB-T2 için ülke genelinde çok sayıda yeni verici kurulması, SFN (tek frekans ağı) destekli altyapının oluşturulması ve teknik yatırımlar yapılması gerekmektedir. Bu yatırımlar henüz tamamlanmamıştır.
Tüketici Donanımı Uyumluluğu:
Türkiye’deki birçok televizyon DVB-T desteği sunmakla birlikte DVB-T2 desteklememektedir. Bu nedenle tüketicilerin ek alıcı cihaz satın alması gerekir ki bu durum ekonomik yük oluşturur.
Uydu Yayıncılığının Yaygınlığı:
Türkiye’de televizyon izleyicilerinin büyük çoğunluğu uydu üzerinden yayın almaktadır. Bu nedenle karasal yayına talep düşük kalmakta ve yatırım cazibesini azaltmaktadır.
DVB-T2 Teknolojisinin Avantajları ve Dezavantajları
Avantajları:
Yüksek Kapasite: DVB-T’ye göre %50’ye kadar daha fazla veri taşır.
HD/UHD Desteği: 4K ve üstü yayınlar için uygundur.
Verimli Spektrum Kullanımı: Daha az frekansta daha fazla kanal yayını yapılabilir.
Gelişmiş Hata Düzeltme: Sinyal alım kalitesini artırır.
Çoklu Hizmet: Tek bir frekans üzerinden TV, radyo, veri servisleri yayını yapılabilir.
Mobil Uyumluluk: Hareket halindeki cihazlarda da kesintisiz yayın deneyimi sağlar.
Dezavantajları:
Yüksek Geçiş Maliyeti: Hem yayıncı hem tüketici için ek yatırım gerektirir.
Geriye Dönük Uyumsuzluk: DVB-T2 alıcısı olmayan cihazlarla uyumsuzdur.
Yasal ve Bürokrasik Engeller: Geçiş için mevzuatın ve kurumlar arası koordinasyonun uyumlu olması gerekir.
Türkiye’de DVB-T2 Yayınlarının Başlatılması İçin Gerekli Adımlar ve Altyapı
Türkiye’de DVB-T2’nin aktif hale gelebilmesi için aşağıdaki teknik, hukuki ve ekonomik adımların atılması gereklidir:
Yeniden Lisanslama Süreci:
RTÜK, iptal edilen ihale sürecini güncellenmiş koşullarla yeniden başlatmalı ve hızlıca sonuçlandırmalıdır.
Ulusal Verici Ağı Kurulumu:
KULE A.Ş. ve TRT gibi kurumlar koordinasyonunda ülke genelinde SFN destekli yeni nesil verici kuleleri inşa edilmelidir.
Frekans Planlaması ve Tahsisi:
UHF bandı başta olmak üzere frekanslar yeniden planlanmalı ve DVB-T2 uyumlu bir harita çıkarılmalıdır.
Kamu Bilgilendirmesi ve Teşvik Programları:
Tüketicilerin bilgilendirilmesi ve düşük gelir grupları için set üstü alıcı destek programları başlatılmalıdır.
Alıcı Cihaz Desteği:
Satılan TV’lerde DVB-T2 alıcı özelliği zorunlu hale getirilmeli veya etiketleme sistemiyle kullanıcılar bilgilendirilmelidir.
Yayıncı Teşvikleri:
Özellikle yerel ve bölgesel yayıncılara geçiş için mali ve teknik teşvikler sağlanmalıdır. DVB-T2, televizyon yayıncılığında yüksek kalite, spektrum verimliliği ve çoklu hizmet esnekliği sağlayan modern bir teknolojidir. Dünya genelinde birçok ülke bu sisteme geçiş yapmış ve başarılı sonuçlar elde etmiştir. Türkiye’de ise bazı hukuki ve yapısal sorunlar nedeniyle DVB-T2 henüz geniş ölçekte uygulanamamıştır. Ancak gerekli yasal düzenlemeler, altyapı yatırımları ve kamu bilinciyle Türkiye’nin de bu teknolojiden tam kapasiteyle yararlanması mümkündür.
