Bilişim biliminde enformasyon sözcüğü kayıt, depolama, sorgulama, düzenleme ve özetleme işlemlerinden geçirilerek biçimlendirilmiş ve anlamlandırılmış veriler anlamında kullanılmaktadır. Veriler ölçüm, sayım, deney, gözlem ya da araştırma yolu ile elde edilmektedir. Bir verinin tek başına bir anlamı ve işlevi bulunmamaktadır. Veriler toplandıktan sonra gruplanarak, sıralanarak ve özetlenerek, elle ya da bilgisayarla işlenip enformasyona dönüştürüldüklerinde anlam kazanmaktadır.
Veri Merkezleri sektörünün hem hizmet hem de kapasite olarak büyümesi, Veri Merkezlerinin daha iyi hizmet verebilmeleri için sahip olması gereken bazı standartları da beraberinde getirmiştir. Bu konuda uluslararası boyutta Veri Merkezi standartlarını belirleyen ve sertifika veren üç kuruluş bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, ANSI tarafından akredite bir ticaret birliği olan TIA’dır. İlk olarak 2005 yılında yayınlanan TIA-942 standardı en son 2013 yılı Nisan ayında güncellenmiştir. İkincisi, Uptime Enstitüsü tarafından verilen sertifikadır. Kurumsal şirketlerin oluşturduğu Veri Merkezi sektörü için eğitim, danışmanlık, sertifikalandırma, konferanslar ve seminerler düzenlemekte olan Uptime Enstitüsü, sektörde güvenilirliği oldukça yüksek olan bir kuruluştur.
Veri Merkezlerine verdikleri sertifikaların geçerliliği bütün dünyaca tanınmaktadır. Üçüncüsü, Alman Veri Merkezi Yıldız Denetim Programı (Datacenter Star Audit) tarafından verilen sertifikalardır. Veri Merkezi durumlarını inceleyip 5 kategoride sınıflandırdıkları, gratification (tatmin, doyum) adını verdikleri bir denetim süreci uygulamaktadırlar. Bu standartlar arasında en çok kabul gören TIER sertifikaları Veri Merkezlerini; uygulama, yönetim ve tasarım konusunda değerlendirmektedir. Değerlendirme sonunda belli değerleri yakalayan firmalar da derecelerine göre TIER sertifikası almaya hak kazanmaktadırlar.
Kısaca değinmek gerekirse TIER sertifikaları şu şekilde derecelendirilmektedir:
TIER 1: Bu değerlendirme, henüz kritik öneme sahip olmayan sistemler için yapılmaktadır. Bu sebeple yedeği bulunmayan, kaynak konusunda tek bir yola sahip olan sistemler bu değerlendirmeye alınmaktadır. Bir Veri Merkezinin TIER 1 sertifikası alabilmesi için; tek bir güç ve soğutma yoluna sahip olması, atıl sisteminin bulunmaması ve öngörülen ayakta kalma oranının, yüzde 99,671 olması gerekmektedir. Bu değerler artık en küçük Veri Merkezlerinde bile görüldüğü için genelde TIER 1 sertifikasını almak önemli görülmemektedir.
TIER 2: Bu seviye TIER 1 için gerekli özellikleri sağlamanın yanı sıra yedek sistemleri gerektirmektedir. Sistemin sorun yaşaması olasılığına karşılık yedek bileşenler ve sistemler bulundurulmaktadır. Yani, bir şirketin TIER 2 sertifikasına sahip olabilmesi için; tek bir güç ve soğutma yolu, yedek bileşen ve sistemler, yüzde 99.741 ayakta kalma oranına sahip olması yeterlidir. Bu özellikleri sağlayan sistemlerin sayısı bir hayli fazladır ve TIER 2 sertifikası almak çok da zor değildir.
TIER 3: Daha önceki iki seviyenin tüm özelliklerine ek parametreler ekleyen TIER 3 sertifikası, sektörde en sık görülen sertifika seviyesidir. Büyük şirketler bu sertifikanın gerektirdiği şartları ek maliyetlere katlanarak sağlayabilmekte ve bu sebeple genelde büyük Veri Merkezleri bu sertifikayı almaktadırlar. TIER 3 sertifikası alabilmek için birden fazla güç ve soğutma yolu gereklidir. Bunlardan biri kullanımda biri de yedek olarak bekletilmektedir. Yedek güç ve soğutma sayesinde altyapı çalışmaları için sistemin kapatılması gerekmez. Sistem için hazırda yedek bileşenler bulundurulmalı ve sistemin ayakta kalma oranının yüzde 99.982 olması gerekmektedir. TIER 3 sertifikası alan şirketler bunu bir prestij simgesi olarak sergilemektedir. Ülkemizde 2016 yılında Turkcell firması tarafından Gebze’de açılan Veri Merkezi 10 bin m2 beyaz alan ve son teknolojiye sahip TIER 3 sertifikalı bir Veri Merkezidir.
TIER 4: Tüm seviyelerin birleşimi olan TIER4 sertifikasını almak bir hayli zordur. Oldukça büyük yatırımlar gerektirdiğinden sadece büyük şirketler bu sertifikaya aday olabilmektedir; ancak bazı şirketler enerji verimliliği sebebiyle bu sertifika için yatırım yapmamayı tercih etmektedirler. TIER 4 sertifikası alabilmek için Veri Merkezinin birden fazla güç ve soğutma yoluna sahip olması ve bunların tümünün herhangi bir anda kullanılabilir olması gerekir. Böylece, sistem her an sıfır hata toleransıyla çalışır. Sistem için yedek bileşenler bulundurulması ve sistemin ayakta kalma oranının yüzde 99.995 olması gerekmektedir. TIER 4 için kusursuz bir Veri Merkezi yapısı gereklidir.
Bu şekilde veri merkezleri oluşur. Bilgisayar sistemleriyle verileri barındıran bir alandır. Sunucu odası veya sistem odası olarak da adlandırılan bu alanlar, işletmelere ait sunucu ve verileri bulundurur.
Veri merkezleri genel olarak iki kategoriye ayrılır:
Özel Veri Merkezi: Kurmuş olan şirketin kendi hizmetinde kullanılır. Sadece o şirkete hizmet eder, verileri barındırır.
İnternet Veri Merkezi: Üçüncü şahıslara hizmet verir. Internet veri merkezi tarafından sağlanan ana hizmetler; yer paylaşımı (co-location) ve barındırma (hosting) olarak adlandırılmaktadır. Veri merkezlerinde işlenen ve saklanan verinin önem derecesine göre elektrik, mekanik, güvenlik sistemleri değişmektedir. Bu değişiklikleri baz alarak ANSI (American National Standards Institute) tarafından akredite edilmiş bir kuruluş olan Telecommunucations Industry Association’ın yayınladığı "TIA-942 Telecommunications Infrastructure Standard for Data Centers” yani "TIA-942 Data Center’lar için Telekomünikasyon Altyapı Standardı” belirlenmiştir.
"TIA-942 Data Center’lar için Telekomünikasyon Altyapı Standardında” veri merkezleri için 4 farklı sınıflandırma yapılmıştır:
Tier 1: Küçük işletmelere hizmet veren veri merkezleridir. Bilgisayar sistemleri, elektrik, mekanik tesisat yedeksizdir.
Tier 2: Enerji ve soğutma sistemlerinde kısmen yedeklik içerir. Jeneratör kullanarak 24 saatlik bir enerji kesintisine dayanabilmektedir.
Tier 3: Yedek elektrik şebekesi içerir. Yedek enerji ve soğutma sistemleri içerir. Yedek hizmet sağlayıcıları içerir. 72 saatlik bir kesintiye karşı dayanabilir.
Tier 4: Bütün Tier 3 kriterleri sağlanır. Ek olarak 96 saatlik kesintiye dayanabilir. 7/24 çalışan bir personel ekibi mevcuttur. Yer seçiminde çok sıkı davranılır, yüksek güvenli önlemleri alınmıştır.
Veri Merkezleri sektörünün hem hizmet hem de kapasite olarak büyümesi, veri merkezlerinin daha iyi hizmet verebilmeleri için sahip olması gereken bazı standartları da beraberinde getirdi. Bu konuda uluslararası boyutta veri merkezi standartlarını belirleyen ve sertifika veren üç kuruluş bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, ANSI tarafından akredite bir ticaret birliği olan TIA’dır. TIA, Veri Merkezleri Telekomünikasyon Altyapı Standardı, ANSI/TIA-942 standardını denetlemektedir. İlk olarak 2005 yılında yayınlanan TIA-942 standardı en son 2013 yılı nisan ayında güncellenmiştir. TIA-942 standardından kısaca bahsetmek gerekirse, dört tip sertifika verilmektedir. Her aşama kendisinden bir önceki aşamada bulunması gereken koşulları sağlamalıdır.
✺ Tier I: Temel Kapasite - Küçük işletmelere hizmet verir. Sistemlerin elektrik ve mekanik yedeği yoktur. Güç kaynakları 10 dakikadan fazla enerji kesintisine dayanıklı değildir. Uptime oranı % 99.671.
✺ Tier II: Yedek Kapasite Bileşenleri - Enerji ve soğutma sistemlerinin belli bir seviyeye kadar yedeği mevcuttur. Sahip olduğu güç kaynakları 24 saatlik sürelik enerji kesintilerine dayanabilir. Uptime oranı % 99.741.
✺Tier III: Eş Zamanlı Bakım Yapabilme - Donanımların yenileme ve bakım için hiçbir kapatma gerektirmez. Enerji ve soğutma sistemlerinin yedeği vardır. Güç kaynakları 72 saat süren enerji kesintisine dayanabilir. Uptime oranı % 99.982.
✺ Tier IV: Hata Toleranslı - Tier III’ün üzerine inşa edilen hata toleransı kavramına sahip altyapı topolojisinden oluşur. Yer seçiminde çok katı kuralları bulunmaktadır, güvenlik önlemleri yüksek seviyededir. Güç kaynakları 96 saat süreli enerji kesintilerine dayanabilir. 7/24 çalışabilecek personeli bulunmaktadır. Uptime oranı % 99.995.
Uptime (kullanılabilirlik, veri merkezinin çalışır durumda olma süresini ifade etmektedir.) oranları arasındaki fark az gibi gözükse de, senelik kesinti süreleri bu oranlara göre, Tier I için 28,8 saat, Tier II için 22 saat, Tier III için 1,6 saat ve Tier IV içinse 0,4 saattir.
İkincisi, Uptime Enstitüsü, 1993 yılında Kenneth G. Brill tarafından kurulmuş ve 2009 yılında 451 Group tarafından satın alınmıştır. Kurumsal şirketlerin oluşturduğu veri merkezi sektörü için eğitim, danışmanlık, sertifikalandırma, konferanslar ve seminerler düzenlemektedir. Uptime Enstitüsü, sektörde güvenilirliği oldukça yüksek olan bir kuruluştur. Veri Merkezlerine verdikleri sertifikaların geçerliliği bütün dünyaca tanınmaktadır. Uptime Enstitüsü Tier Sertifikası, Telekomünikasyon Endüstrisi Derneği'nin TIA942 standarttı ile doğrudan bir ilgisi olmayan bir sertifikadır. Uptime Enstitüsü ve TIA, karışıklığı önlemek için kendi kıyaslama sistemleri arasında net bir ayrım olduğunu kabul etmektedirler.
Uptime Enstitüsünün Tier Sertifikalarından kısaca bahsetmek gerekirse, üç standart bulunmaktadır.
✺ Tasarım
✺ Tesis İnşası
✺ Operasyonel Sürdürülebilirlik
Tier Tesis İnşası standardı almak için öncelikle Tier Tasarım standardına sahip olmak gerekmektedir. Tier Operasyonel Sürdürülebilirlik standardı almak için öncelikle Tier Tesis İnşası standardına sahip olmak gerekmektedir. Operasyonel Sürdürülebilirlik standardı varlık yönetimi, kapasite planlama, denetim ve optimizasyon (en uygun şekle sokma) gibi kabiliyetleri içinde barındırır. 1 Ocak 2014 tarihinden itibaren Tasarım standartları iki yıl geçerli olmaktadır. Tesis İnşası standarttı içinse, tesiste yapılan herhangi bir değişiklik sonucu Uptime Enstitüsü istediği zaman verdiği sertifikayı iptal etme hakkını saklı tutmaktadır.
Operasyonel Sürdürülebilirlik standardı kendi içinde üçe ayrılır ve bu standartta 1 Ocak 2014 tarihinden itibaren, Bronz bir yıl, Silver iki yıl ve Gold üç yıl geçerli olmaktadır. Bu üç standart kendi içinde 4’e ayrılmaktadır. Bu da kısmen TIA-942 standardının Tier sınıflandırmaları ile benzerlik göstermektedir. Üçüncüsü, Alman Veri Merkezi Yıldız Denetim programı (Datacenter Star Audit). Veri Merkezi durumlarını inceleyip, 5 kategoride sınıflandırdıkları, gratification (tatmin, doyum) adını verdikleri bir denetim süreci uygulamaktadırlar.
Bu üç sertifikasyon dışında ANSI/BICSI 002, GR-3160, TIA/EIA-568, ISO/IEC 27018, ISO/IEC 24764, EN50173-5 vb. standartlarda mevcuttur. Birkaç örnek verirsek, ANSI/BICSI 002; Veri Merkezi Tasarımı ve Uygulamalarını (raf kabinlerinin dizilimi vb.), GR-3160; Telekomünikasyon Veri Merkezi Ekipmanları için gerekenler, TIA/EIA-568; doğru kablolama yapısı (kabloların bağlanma şekilleri vb.) ve ISO/IEC 27018 ise bulut hizmetleri kullanımında kişisel bilgilerin işlenmesi ve koruması ile ilgili standartlardır.
Bu 4 seviye için belirlenen standartları kısaca özetlemek gerekirsek:
- Makine Altyapı Tasarımı: Örneğin ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme, nemlendirme, nem giderme, istenen basınçta tutma vb. görevler mekanik sistemler vasıtasıyla gerçekleştirilir.
- Elektrik Altyapı Tasarımı: Şebeke elektrik hizmeti alımının planlanması, iç tesisat planları, kesintisiz güç kaynakları, jeneratör gibi başlıklar yer alır.
- Teknoloji Altyapı Tasarımı: Veri merkezindeki bütün telekomünikasyon kablo sistemlerini içerir. Geniş alan, yerel alan ve depolama alan ağları diğer bina alarm ve uyarı sistemleri (yangın, güvenlik, güç, HVAC, EMS) ile bağlı olmalıdır.
- Çevresel Kontrol: İklimlendirme sistemleri veri merkezinde sıcaklık ve nemi kontrol etmek için kullanılırlar. ASHRAE (American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers)’nin veri işleme ortamlarında 16-24? arası bir sıcaklık ve çiğ noktası 15? olan %40-55 arası nem oranını tavsiye etmektedir.
- Elektrik Enerjisi: Yedek güç bir veya daha fazla kesintisiz güç kaynağı, batarya depoları ve dizel jeneratörlerden oluşur.
- Yangın Koruma: Duman detektörleri yangın durumunda en kısa sürede haberdar olabilmek için kullanılır.
- Güvenlik: Fiziksel güvenlik büyük önem arz etmektedir. Veri merkezinde seçilmiş personel harici girişler bazı bölümlerde kısıtlanmaktadır. Güvenli Giriş / Çıkış Kontrol Sistemleri kullanılır.
- Enerji Verimliliği: Enerji verimliliğini ölçümünde en genel kıstas güç kullanım verimliliği (PUE)’dir. Bu basit oran aslında veri merkezine giren toplam gücün, IT ekipmanları tarafından tüketilen güce bölümüdür.
